ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

تحلیل هم‌استنادی فراموشی سازمانی و ذهنیت‌شناختی عوامل مؤثر بر آن با رویکرد سودا (مطالعۀ موردی: شرکت نفت خارک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 استاد، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: در دهۀ اخیر، سازمان‌ها به‌طور فزاینده‌ای به ارزش مدیریت دانش، به‌عنوان یکی از ابزارهای بهبود عملکرد و کسب مزیت رقابتی پی برده‌اند. دو بُعد اصلی مدیریت دانش عبارت‌اند از: یادگیری سازمانی و فراموشی سازمانی. پژوهش حاضر دارای دو بخش است که در بخش اول، با نگاه دقیق‌تر به مفهوم فراموشی سازمانی، از طریق تجزیه‌وتحلیل‌های آماری و چگونگی رشد تولیدهای علمی نمایه‌شده در پایگاه استنادی وب آو ساینس، به مصورسازی تولیدهای علمی در این زمینه پرداخته شده است. در بخش دوم، با توجه به پیچیدگی پدیدۀ فراموشی سازمانی و تأثیرگذاری عوامل متعدد بر این پدیده، تلاش شده است که ضمن شناسایی عوامل مؤثر بر آن، به ساختاردهی و درک عمیق‌تر این عوامل، به‌عنوان مبنایی برای ارائۀ راه‌کارهای بهینه، به‌منظور بهبود فرایندهای سازمانی و تصمیم‌گیری‌های مؤثر پرداخته شود.
روش: در بخش اول، به تجزیه‌وتحلیل کتاب‌شناختی با هدف علم‌سنجی مفهوم فراموشی سازمانی در بازۀ زمانی ۱۹۹۴ تا ۲۰۲۳ با کمک نرم‌افزارهای سایت اسپیس و وس‌ویور مبادرت شد. در بخش دوم، با بهره‌گیری از رویکرد سودا، عوامل تأثیرگذار بر این پدیدۀ مهم بررسی شد. در این مرحله، با انجام مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ نفر از افراد متخصص و با تجربه در صنعت نفت، این عوامل شناسایی شدند. در نهایت با استفاده نرم‌افزار دسیژن اکسپلورر، نقشۀ جامع‌شناختی ترسیم و با اجرای تحلیل دامنه‌ای و مرکزی، شناخت عمیق‌تری از عوامل مؤثر بر این پدیده حاصل شد.
یافته‌ها: نتایج بخش اول نشان می‌دهد که در بازۀ زمانی فوق، ۱۱۳۰ پژوهش در زمینۀ فراموشی سازمانی در سایت وب آو ساینس نمایه شده که کشور آمریکا با بیشترین استناد در رتبۀ نخست قرار گرفته است و کشورهای سوئد، اسپانیا و انگلستان، نسبت به ۱۰ کشور برتر در این حوزه تحقیقاتی میزان همکاری بین‌المللی بیشتری دارند. همچنین مجله‌های متعلق به دانشگاه‌های برتر جهان، همچون جانز هاپکینز، هاروارد و کمبریج، بیشترین تعداد ارجاع در زمینۀ تحقیقات فراموشی سازمانی را دارند و از طرفی، تعداد مقاله‌های بسیار کمی در این دانشگاه‌ها منتشر شده است. تحلیل هم‌واژگانی نشان می‌دهد که مباحث رهبری، سرمایۀ انسانی و ارتباط آن با سایر مفاهیم می‌تواند به‌عنوان موضوعات داغ تحقیقات آینده مطرح شوند. نتایج بخش دوم، پژوهش حاکی از آن است که عواملی همچون بینش، علایق و انگیزش کارکنان، با امتیاز دامنه‌ای ۱۲ و مرکزیت 28/19، بینش، علایق و انگیزش مدیران با امتیاز 9 و مرکزیت 26/16 در نگاشت ذهنی خبرگان در زمینۀ عوامل مؤثر بر فراموشی سازمانی بیشترین اهمیت را دارند.
نتیجه‌گیری: با توجه به تحلیل‌های هم‌استنادی، پژوهشگران علاقه‌مند در این زمینۀ تحقیقاتی، می‌توانند برای بررسی موضوعات داغ که طبق نتایج پژوهش، مباحث رهبری و سرمایۀ انسانی و ارتباط آن با سایر مفاهیم است، همکاری‌ها لازم را با کشورها و مؤسسه‌هایی داشته باشند که در این زمینه به‌صورت تخصصی فعالیت دارند. بنا به نتایج حاصل از دو بخش پژوهش، کارکنان، رهبران و مدیران به‌عنوان عناصر کلیدی، نقش بسیار حیاتی و اساسی در سازمان‌ها در زمینه فراموشی سازمانی ایفا می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

منابع
آذر، عادل؛ خسروانی، فاطمه و جلالی، رضا (1398). تحقیق در عملیات نرم، رویکردهای ساختاردهی مسئله. تهران: انتشارات سازمان مدیریت صنعتی.
اسماعیلی، محمود رضا؛ محمدیاری، زهره و موسوی چشمه کبودی، کیوان (1395). نقش هوش سازمانی بر فراموشی سازمانی هدفمند. مطالعات منابع انسانی، 6(22)، 45-70.
بردبار، غلامرضا و فلاحی، محمدباقر (1397). تأثیر رهبری تحول‌آفرین بر فراموشی سازمانی آگاهانه (مورد مطالعه: کارکنان شرکت البرز دارو). مطالعات منابع انسانی، 8(29)، 69-90.
بهادری جهرمی، فاطمه؛ زارعی متین، حسن؛ رحمتی، محمدحسین و اخوان علوی، حسین (1397). طراحی مدل فراموشی سازمانی هدفمند، مورد مطالعه: شهرداری قم. پژوهش مدیریت سازمان‌های دولتی، 7(1)، 133-152.
حسن‌پور، اکبر؛ جعفری‌نیا، سعید؛ وکیلی، یوسف و مرعشی، سید جواد (1401). مدل‌یابی معادلات ساختاری عوامل مؤثر بر شکل‌گیری پدیده فراموشی سازمانی در سازمان‌های دولتی. مطالعات مدیریت بهبود و تحول، 31، (103)، 97-115.
دورودیان، علی اصغر و غفارزاده، محمدرضا (1401). تأثیر مدیریت استعداد بر فراموشی سازمانی هدفمند با نقش میانجی چابکی سازمانی (مطالعه موردی: اداره کل ورزش و جوانان استان تهران). مدیریت و رفتار سازمانی در ورزش، 11(5)، 1-13.
دهقان‌نیری، محمود؛ آذر، عادل و جاویدمیلانی، شایان (1398). ترسیم نقشه راه فناوری با بهره‌گیری از رویکرد توسعه و تحلیل گزینه‌های راهبردی: شرکت مزارع نوین ایرانیان. مدیریت بهبود، 13(3)، 1-22.
راهدان مفرد، محمد؛ رامشت، محمدحسین و صفاری، امیر (1398). بررسی و آنالیز هم‌استنادی رابطۀ انسان و محیط در حوزه ژئومورفولوژی از 1970 تا 2018. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 51 (4)، 733-760.
محمد اسماعیل، صدیقه و سید وکیلی، سیده ریحانه (1397). تأثیر فراموشی سازمانی بر استقرار مدیریت دانش. مطالعات مدیریت (بهبود و تحول)، 27(89)، 39-71. 
مرعشی، سید جواد؛ حسن‌پور، اکبر؛ جعفری‌نیا، سعید و وکیلی، یوسف (1400). ارائه مدل شکل‌گیری پدیده فراموشی سازمانی در سازمان‌های دولتی. مدیریت منابع در نیروی انتظامی، 9(3)، 127-160.
مشبکی، اصغر؛ عندلیب اردکانی، نادر و عندلیب اردکانی، داوود (1391). بررسی تأثیر سبک‌های رهبری بر فراموشی سازمانی هدفمند: رویکرد نوین در مدیریت دانش. مدیریت سلامت، 14(44)، 41-54.
 
References
Abuabara, L. & Paucar-Caceres, A. (2021). Surveying applications of strategic options development and analysis (SODA) from 1989 to 2018. European Journal of Operational Research, 292(3), 1051-1065.
Ackermann, F. & Eden, C. (2020). Strategic options development and analysis. In Systems approaches to making change: A practical guide, 139-199. London: Springer London.
Ayduğ, D. & Ağaoğlu, E. (2023). The mediation role of intentional organizational forgetting in the relationship between organizational learning and innovation management. Journal of Workplace Learning, 35(1), 17-34.
Azar, A., Khosravani, F. & Jalali, R. (2013). Soft operation research: Structured approaches to problem. Publication of Industrial Management Institute. (in Persian)
Bahadori Jahromi, F., Zareie Matin, H., Rahmati, M.H. & Akhavan Alavi, H. (2018). Designing Model for Purposeful Organizational Forgetting, Case of Study Qom Municipality. Public Organizations Management, 7(1), 133-152. (in Persian)
Bongers-Chicano, A.M. (2023). Learning by doing, organizational forgetting, and the business cycle. Bulletin of economic research75(1), 141-150.
Bordbar, G.R. & Falahi, M. B. (2019). The effects of transformational leadership on purposeful organizational forgetting (Case of study: employees of Alborz Pharmaceutical Company). Journal of Human Resource Studies. 8(29), 69-90. (in Persian)
Chen, C. (2004). Searching for intellectual turning points: Progressive knowledge domain visualization. Proceedings of the National Academy of Sciences, 101(suppl_1), 5303-5310.
de Holan, P.M. & Phillips, N. (2004). Organizational forgetting as strategy. Strategic Organization, 2(4), 423-433.
Dehghan Nayeri, M., Azar, A. & Javid Milani, S. (2019). Technology Road Mapping (TRM) based on Strategic Option Development and Analysis: Mazare Novin Iranian Company. Journal of Improvement Management, 13(3), 1-22. (in Persian)
Drodiyan, A.A. & Ghafarzadeh, M.R. (2022). The effect of talent management on purposeful organizational forgetting with the mediating role of organizational agility (Case of study: General Directorate of Sports and Youth Affairs of Tehran Provin). Journal of Management and Organizational Behavior in Sport, 11(5), 1-13. (in Persian)
Esmaeli, M. R., Mohamadyari, Z. & Mosavi, K. (2017). The Role of Organizational Intelligence on Purposeful Organizational Forgetting. Journal of Human Resource Studies, 6( 22), 45-70. (in Persian)
Hasanpour, A., Jafarinia, S., Vakili, Y. & Marashi, S. J. (2022). Modeling Structural Equations of Factors Affecting the Formation of Organizational Forgetfulness in Public Organizations. Management Studies in Development and Evolution, 31(103), 97-115. (in Persian)
Kavosi, Z., Delavari, S., Kiani, M.M., Bastani, P., Vali, M. & Salehi, M. (2021). Modeling organizational intelligence, learning, forgetting and agility using structural equation model approaches in Shiraz University of Medical Sciences Hospitals. BMC research notes, 14(1), 1-8.
Landry, J.R. (1999, January). Forgetful or bad memory?. In Proceedings of the 32nd Annual Hawaii International Conference on Systems Sciences. 1999. HICSS-32. Abstracts and CD-ROM of Full Papers (pp. 8-pp). IEEE.
Lowrance, T.L. (2017). Exploring the Four Modes of Organizational Forgetting in an Organization Post Acquisition (Doctoral dissertation, The George Washington University).
Marashi, S. J, Hasanpour, A., Jafarinia, S. & Vakili, Y. (2021). A Model for the Formation of the Phenomenon of Organizational Forgetfulness in Government Organizations. Resource Management in Police, 9(3), 127-160. (in Persian)
Mariano, S., Casey, A. & Olivera, F. (2020). Organizational forgetting Part II: a review of the literature and future research directions. The Learning Organization, 27(5), 417-427.
Martin de Holan, P. (2011). Agency in voluntary organizational forgetting. Journal of Management Inquiry, 20(3), 317-322.
Mohamad Esmael, S. & Seyed Vakili, R. (2018). The effect of organizational forgetfulness on the establishment of knowledge management. Journal of Management Studies in Development & Evolution, 27(89), 39-71. (in Persian)
Moshabbeki, A., Ardakani, N. A. & Ardakani, D. A. (2011). The impact of leadership styles on organizational forgetting of public and private hospitals in Tehran province. Journal of Health Administration (JHA), 14(44), 41-54. (in Persian)
Rahdan Mofrad, M., Ramesht, M.H. & Saffari, A. (2019). Co-citation analysis of human-environment relationship in Geomorphology from 1970 to 2018. Physical Geography Research Quarterly, 51(4), 733-760. (in Persian)
Reynolds, M., & Holwell, S. (Eds.). (2020). Systems approaches to making change: a practical guide (Vol. 2). London: Springer London.
Riege, A.M. (2003). Validity and reliability tests in case study research: a literature review with “hands-on” applications for each research phase. Qualitative market research: An international journal, 6(2), 75-86.
Taboli, H., & Rezaeian, M. R. (2016). Examining the effect of transformational leadership method on organizational learning according to organizational forgetting moderator in Astara custom organization. Mediterranean Journal of Social Sciences7(4), 160-170.
Wang, J., Zhao, X., Guo, X. & Li, B. (2018). Analyzing the research subjects and hot topics of power system reliability through the Web of Science from 1991 to 2015. Renewable and Sustainable Energy, Reviews, 82, 700-713.