ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

آسیب شناسی فرآیند جذب اعضای هیأت علمی دانشگاه با رویکرد سیاستگذاری هیأت عالی جذب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه مدیریت، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: مطالعۀ حاضر با هدف آسیب‌شناسی فرایند جذب، به‌منظور سیاست‌گذاری هیئت عالی جذب اجرا شده است.
روش: مقاله با رویکرد کیفی و استراتژی مطالعۀ موردی و نمونه‌گیری به‎‌صورت قضاوتی و هدفمند انجام شده است که مبنای آن، ۴۳ مصاحبه با صاحب‌نظران، متخصصان جذب، اعضای هیئت‌علمی و متقاضیان درگیر در فرایند جذب هیئت‌علمی بوده است. داده‎‌های پژوهش با تکنیک تحلیل تم، تجزیه‌وتحلیل شده است که در این راستا، از مدل CIPP که برای ارزیابی فرایند دائمی به‌کار می‌رود، برای استخراج مدل نهایی استفاده شده است.
یافته‌ها: این مطالعه تحقیقات خود را در چهار سطح هیئت عالی جذب، هیئت مرکزی جذب، هیئت‌های اجرایی جذب و متقاضیان جذب انجام داده است و یافته‌ها در قالب زمینه، منابع ورودی، فرایند و خروجی فرایند جذب دسته‌‎بندی شده‌اند.
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش، شاخص‌های «زمینه‌های جذب» عبارت‌اند از: اهداف کلان جذب، سیاست‌های کلان جذب، قوانین جذب، نظارت هیئت عالی جذب، پاسخ‌گوی هیئت عالی جذب، برنامۀ آمایش سرزمین و نظارت قوی هیئت مرکزی جذب. شاخص‌های «منابع ورودی جذب» عبارت‌اند از: اطلاع‌رسانی به هیئت مرکزی جذب در خصوص قوانین، سیاست‌های جذب، بهینه‌سازی و یکنواختی، اطلاع‌رسانی به هیئت‌های اجرایی در خصوص قوانین، تعیین اعضای هیئت‌های اجرایی، بودجه و مجوز جذب، چارچوب زمانی جذب. شاخص‌های «فرایند جذب» عبارت‌اند از: اطلاع‌رسانی، اعلام فراخوان، بررسی اولیۀ مدارک، ارسال پرونده‌ها به دانشگاه، اعلام نیاز در فراخوان، بررسی اولیه پروند‌ه‌ها، بررسی صلاحیت علمی و عمومی، استعلام از مراجع، صدور رأی هیئت اجرایی جذب، اطلاع‌رسانی به متقاضیان، رسیدگی به شکایت‌ها، گزارش فراخوان، صدور حکم، شرکت در فراخوان، پاسخ‌گویی در جذب. در نهایت، شاخص‌های «نتایج» عبارت‌اند از: حاکمیت اسلامی، عدالت محوری، بهینه‎سازی، وحدت رویه، از بین بردن حلقه‌های بستۀ گروه، چارچوب زمانی، تخصیص بودجه، سیستم آموزشی تقاضا محور، جذب افراد شایسته، صحت انتظارات شغلی، عدالت در فرایند جذب.
کلیدواژه‌ها

منابع
ابراهیمی، یزدان (1385). جذب هیئت‏علمی در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی ایران و چند دانشگاه معتبر جهان. دفتر مطالعات فرهنگی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران.
حسینی، سید بهروز (۱۳۹۵). تحلیل آسیب‌‌ها و اقدامات مناسب جذب اعضای هیئت‏علمی در دانشگاه‌‌های ایران. پژوهش‌نامه سیاست‏گذاری علم و فناوری، 6(2)، ۴۵۶۲.
خسروی، محمد؛ احمدی، نسرین و جهان‌فر، فرزانه (۱۴۰۳). بررسی اثر سامانه هوش مصنوعی بر عدالت و شفافیت در فرایند جذب اعضای هیئت‏علمی وزارت علوم. فصلنامه مدیریت منابع انسانی در آموزش عالی، 15(2)، ۸۵۱۰۲.
دانشگاه تهران (1345). کتاب راهنمای دانشگاه تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
رحیمی، صدری (1377). روند و معیارهای پذیرش اعضای هیئت‏علمی در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی پس از انقلاب اسلامی. تهران، مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.
صدری افشار، غلامحسین (1350). سرگذشت سازمان‌ها و نهادهای علمی و آموزشی در ایران. تهران: وزارت علوم و آموزش عالی.
عباسپور، عباس (1389). تأملی بر مسائل جذب و به‌کارگماری منابع انسانی: رویکردی راهبردی، فصلنامه منابع انسانی ناجا، 77-105.
کاریزکی، حسن و حسینی، بهرام (۱۴۰۲). سنجش شاخص‌‌های بهبود فرایند جذب هیئت‏علمی در نظام سیاست‏گذاری مرکزی. مطالعات راهبردی سیاست‏گذاری عمومی، 10(3)، ۵۷۷۵.
کمیته برنامه‌ریزی آموزش عالی و تحقیقات وزارت فرهنگ و آموزش عالی (1376). گزارش بررسی عملکرد آموزش عالی ایران در سالهای تحصیلی 58-59 تا 66-67، جلد اول.
محمدپور، احمد (۱۹۹۲). روش تحقیق کیفی ضد روش. جلد دوم. تهران: جامعه‌شناسان.
مصدق، محمد (۱۳۹۵). بررسی فرایند جذب اعضای هیئت‏علمی در دانشگاه‌های دولتی وزارت علوم و ارائه الگوی مناسب. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده مدیریت.
موسوی، علیرضا (۱۴۰۱). نیازسنجی و آسیب‌شناسی فرایند جذب اعضای هیئت‏علمی در دانشگاه‌های دولتی ایران. فصلنامه برنامه‌ریزی آموزش عالی، 28(1)، ۱۱۳۱۳۲.
هیئت عالی جذب شورای عالی انقلاب فرهنگی (۱۴۰۳). مجموعه قوانین جذب هیئت‏علمی. دی‏ماه 1403. برگرفته از آدرس https://sccr.ir/jazb
References
Abbaspour, A. (2010). Reflection on the issues of recruiting and employing human resources: a strategic approach. NAJA Human Resources Quarterly, 77-105. (in Persian)
Academic Positions Editorial Team. (2024). 8 key factors shaping academic recruitment in 2024. Retrieved from https://academicpositions.com/career-advice/8-key-factors-shaping-academic-recruitment-in-2024
Al-Youbi, A.O., Zahed, A.H.M., Nahas, M.N., Hegazy, A.A. (2021). The Roles of Universities in Development. In: The Leading World’s Most Innovative Universities. Springer.
Beer, M. (1985). Human resource management: a general manager's perspective: text and cases (Vol. 1). Free Press.
Creswell, J. W. & Miller, D. L. (2000). Determining validity in qualitative inquiry. Theory into Practice, 39 (3), 124-130.
Ebrahimi, Y. (2006). Recruitment of faculty in universities and higher education institutions in Iran and several prestigious universities in the world. Cultural Studies Office. Research Center of the Islamic Consultative Assembly of Iran. (in Persian)
Gredler, M. E. (1996). Educational Games and Simulations: A Technology in Search of a (Research) Paradigm. Technology, 39, 521-540.
Henry, K., Sanchez, R. & Matthews, J. (2025). Equitable faculty hiring: Development and implementation of teaching faculty hiring rubrics. Journal of Higher Education Policy and Management, 47(1), 67–82.
Herschberg, C., Benschop, Y. & Brink, M. (2018). Precarious postdocs: A comparative study on recruitment and selection of early-career researchers. Scandinavian Journal of Management, 34 (4), 303-310.
Higher Education Planning and Research Committee of the Ministry of Culture and Higher Education (2017). Report on the performance of Iranian higher education in the academic years 2015-2016 to 2017-2018, Volume 1. (in Persian)
Hosseini, S.B. (2016). Analysis of the harms and appropriate measures for recruiting faculty members in Iranian universities. Science and Technology Policy Research Journal, 6(2), 45–62. (in Persian)
Karizaki, H. & Hosseini, B. (2013). Measuring indicators of improving the process of recruiting faculty members in the central policy-making system. Strategic Studies of Public Policy, 10(3), 57-75. (in Persian)
Khosravi, M., Ahmadi, N. & Jahanfar, F. (2014). Studying the effect of artificial intelligence system on justice and transparency in the recruitment process of faculty members of the Ministry of Science. Quarterly Journal of Human Resources Management in Higher Education, 15(2), 85–102. (in Persian)
Lee, E., Clauset, A., & Larremore, D. B. (2021). The dynamics of faculty hiring networks. EPJ Data Science10(1), 48.
Mense, E., Lemoine, P., Garretson, C., Richardson, M. (2018). The Development of Global Higher Education in a World of Transformation. Journal of Education and Development, 2 (3). 47-60.
Mohammadpour, A. (1992). Qualitative research method against the method. Volume 2. Tehran: Sociologists. (in Persian)
Mossadegh, M. (2016). Investigating the process of recruiting faculty members in state universities of the Ministry of Science and presenting a suitable model. Master's thesis, University of Tehran, Faculty of Management. (in Persian)
Mousavi, A. (2013). Needs Assessment and Pathology of the Faculty Recruitment Process in Iranian Public Universities. Quarterly Journal of Higher Education Planning, 28(1), 113-132. (in Persian)
Myers, M. D. (1997). Qualitative Research in Information Systems. MIS Quarterly, 21, 241-242.
Ornstein, A.C. & Hunkins, F. P. (2004). Curriculum-Foundatıons, Prıncıples and Issues. Boston: Allyn and Bacon.
Pham, D.H. (2021). The Professional Development of Academic Staff in Higher Education Institution. Journal of Teacher Education for Sustainability. 23 (1), 115-131.
Potočnik, K., Anderson, N. R., Born, M., Kleinmann, M. & Nikolaou, I. (2021). Paving the way for research in recruitment and selection: recent developments, challenges and future opportunities. European Journal of Work and Organizational Psychology, 30(2), 159–174.
Rahimi, Sadri (1998). Process and criteria for recruiting faculty members in universities and higher education institutions affiliated with the Ministry of Culture and Higher Education after the Islamic Revolution. Tehran, Institute for Research and Planning of Higher Education. (in Persian)
Sadri Afshar, Gh. (1971). History of scientific and educational organizations and institutions in Iran. Tehran: Ministry of Science and Higher Education. (in Persian)
Schneieder, B. & Schmitt, N. (1986). Staffng Organizations (2nd Ed.). Glenview, II: Scott, Foresman.
Stufflebeam, D.L. (2003). The CIPP Model for Evaluation. In: Kellaghan, T., Stufflebeam, D.L. (eds) International Handbook of Educational Evaluation. Kluwer International Handbooks of Education, vol 9. Springer.
Supreme Recruitment Board of the Supreme Council of the Cultural Revolution (2025). Collection of Faculty Recruitment Rules. January 2025. Retrieved from https://sccr.ir/jazb (in Persian)
University of Tehran (1966). Handbook of the University of Tehran, University of Tehran Press.
 (in Persian)
Zheng, X., Peng, A., Hong, X., & Ni, C. (2025). Interdisciplinary PhDs face barriers to top university placement within their disciplines. arXiv preprint arXiv:2503.21912.