ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

واکاوی عوامل مؤثر بر اخلاق حرفه‌ای مدیران منابع انسانی یک سازمان دولتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مربی، گروه مدیریت آموزشی، دانشکده مدیریت، دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری، تهران، ایران
2 استادیار، گروه مدیریت، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه هوایی شهید ستاری. تهران، ایران
3 کارشناس ارشد، گروه مدیریت آموزشی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 کارشناس ارشد، گروه مدیریت آموزشی، دانشکدۀ روان‏شناسی علوم تربیتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
زمینه و هدف: در محیط پویای کنونی، سازمان‌های خدماتی نظیر شرکت‌های توزیع برق، با چالش‌های متعددی در حوزه مدیریت منابع انسانی و بهینه‌سازی عملکرد کارکنان روبرو هستند. در این میان، شناسایی عوامل نرم و مؤثر بر رفتار سازمانی، به‌ویژه اخلاق حرفه‌ای مدیران، می‌تواند سهم بسزایی در افزایش بهره‌وری و اثربخشی سازمانی ایفا کند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر اخلاق حرفه‌ای مدیران منابع انسانی و ارائه مدلی بومی برای تبیین نقش آن در ارتقای بهره‌وری کارکنان در اداره برق شهر مشهد انجام شد.
روش پژوهش: این مطالعه از نظر هدف، کاربردی-توسعه‌ای و از نظر گردآوری داده‌هاکیفی است. مشارکت‌کنندگان از میان مدیران اداره برق شهر مشهد، با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته تا رسیدن به اشباع نظری با ۱۲ مصاحبه ادامه یافت. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند تا مضامین و مؤلفه‌های کلیدی استخراج گردند.
یافته‌ها: یافته‌های مرحله کیفی، پنج مؤلفه اصلی تأثیرگذار بر اخلاق حرفه‌ای مدیران را شناسایی کرد: افزایش اعتماد عمومی، بهبود کیفیت تعاملات سازمانی، تحقق به‌زیستی حرفه‌ای، تقویت تعهدگرایی و پاسخگویی، و شفافیت در عملکرد. این مؤلفه‌ها در قالب یک مدل مفهومی ارائه شدند.
نتیجه‌گیری: توجه به اخلاق حرفه‌ای در مدیریت منابع انسانی، فراتر از یک الزام ارزشی، یک راهبرد راهبردی مؤثر برای بهبود عملکرد سازمانی محسوب می‌شود. یافته‌های این پژوهش می‌تواند چارچوبی علمی در اختیار مدیران و سیاست‌گذاران صنعت برق و سازمان‌های خدماتی مشابه قرار دهد تا از طریق برنامه‌ریزی هدفمند و تقویت فرهنگ سازمانی مبتنی بر اخلاق، گامی مؤثر در جهت ارتقای بهره‌وری و تعالی سازمانی بردارند.
کلیدواژه‌ها

منابع
جمال‌زاده، حمید؛ رضوی، سعید؛ موسوی، مریم؛ اسلامی، علیرضا (1401). ارائه الگوی اخلاق حرفه‏ای مبتنی بر مضامین ایرانی ـ اسلامی در نظام آموزش عالی. فصلنامه مطالعات فرهنگ‌‌سازی، 12(1)، 89-104.
جمال‌زاده، حمید؛ مختاری، حسن (1404). بررسی تطبیقی اخلاق حرفه‏ای و بهره‌وری در بخش‌های دولتی و خصوصی. فصلنامه علوم مدیریت ایران، 19 (4)، 145-162.
چرخاب، محمود؛ اسلامی، علیرضا؛ فتح‌الهی، مهدی؛ طالبی، علی (1399). ارائه چارچوب توسعه اخلاق حرفه‏ای مدیران با رویکرد آینده‌پژوهی. مجله مدیریت دولتی، 11(3)، 34-52.
حسینی، سیدمهدی و محمدی، مریم (1400). تأثیر بهبود ارتباطات داخلی و احترام متقابل بر کاهش تعارض و افزایش بهره‌وری کارکنان. فصلنامه علمی مدیریت منابع انسانی در صنعت برق، 3(11)، 55- 78.
رحمانی، محمد؛ امینی، فاطمه و کریمی، محمود (1398). تأثیر تعهد سازمانی و اخلاق حرفه‌ای بر بهره‌وری کارکنان در صنعت برق. نشریه اخلاق در علوم و فناوری، 14(2)، 101-  ۱۱۸.
رحیمیان، حمید؛ نجفی، مریم و علیزاده، کامران (1398). نقش حسابرسی داخلی و شفافیت مالی در کاهش تخلفات و افزایش بهره‌وری کارکنان در سازمان‌های دولتی. فصلنامه حسابداری و مدیریت، 15(45)، 75- 100.
رسولی، حمید (1391). بررسی رابطه بین کیفیت زندگی کاری و بهره‌وری نیروی انسانی در صنعت برق. مجله مطالعات مدیریت صنعتی، 10(28)، 1- 21.
رضاییان، علی؛ کریمی، فاطمه و امینی، محمود (1395). نقش اعتماد در کاهش هزینه‌های نظارتی و افزایش تعهد کارکنان. نشریه اخلاق حرفه‏ای در مدیریت، 8(1)، 120- 145.
رفیعی، سیدمهدی و موشا، علی (1390). بررسی رابطه بین تعهد سازمانی و بهره‌وری نیروی انسانی در شرکت‌های دولتی. فصلنامه مطالعات مدیریت دولتی، 3(7)، 25- 48.
رکن‌الدینی قلعه‌دژ، امیرحسین؛ نوروزی، حسین؛ محمدی، علی؛ فتح‌الهی، مهدی (1401). «شناسایی مؤلفه‌های اخلاق حرفه‏ای ارزیابی عملکرد و بررسی رابطه آن‏ها با بهره‌وری شغلی معلمان». پژوهش‌های مدیریت آموزشی، 8(4)، 67-84.
رنجبر، فرهاد؛ علی‌زاده، مرتضی (1402). تحلیل تأثیر عوامل اقتصادی بر اخلاق حرفه‏ای. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 18(3)، 45- 62.
زارع، محمد؛ موسوی، سید محسن (1402). اخلاق حرفه‏ای در سازمان‌های ایرانی: چالش‌ها و راه‌کارها. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
زارعی، محمد (1397). تأثیر مزایای مالی و رفاهی بر تعهد سازمانی و بهره‌وری کارکنان شرکت‌های خدماتی. فصلنامه علوم مدیریت ایران، 13(4)، 123- ۱۴۵.
صادقی، فاطمه (۱۳۹۷). نقش فناوری‌های نوین و محیط کاری در کاهش استرس شغلی و افزایش بهره‌وری. نشریه نوآوری و فناوری در مدیریت، 5(1)، ۸۷۱۱۰.
طالبی، علی؛ سیفی کمارسفلی، محمود (1399). ارتباط اخلاق حرفه‏ای با مسئولیت‌پذیری اجتماعی و عملکرد سازمانی با نقش میانجی‌گری عملکرد محیطی در اداره کل امور اقتصادی و دارایی آذربایجان شرقی. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، 2(18)، 81- 97.
عسکری، محمد؛ محمدی، علی؛ رضایی، حسن؛ احمدی، مریم؛ نوروزی، حسین (1402). اولویت‌بندی و بررسی میزان رعایت ارزش‌های اخلاق حرفه‏ای از دیدگاه پرستاران بیمارستان‌های منتخب شهر یزد. مجله اخلاق پزشکی، 17(3)، 45-60.
غلامی، علی؛ حسینی، سیدرضا و محمدی، مریم (1400) بررسی رابطه اعتماد سازمانی و بهبود عملکرد در صنایع ایران. مجله مطالعات مدیریت ایران، 15(2)، 45- 67.
فتح‌الهی، مهدی؛ رضوی، سعید؛ موسوی، مریم (1403). رابطه اخلاق حرفه‏ای و بهره‌وری نیروی انسانی در سازمان‌های دولتی. فصلنامه مطالعات مدیریت منابع انسانی، 15(2)، 45-62.
فتح‌الهی، مهدی؛ نوری، علیرضا (1400). مطالعه تطبیقی شاخص‌های بهره‌وری در ایران و جهان.  فصلنامه علوم مدیریت ایران، 15(4)، 112-130.
فتحی، لیلا؛ مرادی، رضا و جعفری، نیما (1401). فرایند عقلانی ارزش‌گذاری در سازمان: نقش اخلاق حرفه‏ای در حفظ و اشاعه ارزش‌ها. مجله مدیریت فرهنگی، 15(2)، 110- 130.
کاظمی، سعید؛ سلیمانی، مهدی (1401). رابطه بین فرهنگ سازمانی و اخلاق حرفه‏ای در شرکت‌های دولتی. مجله مطالعات مدیریت دولتی، 13(2)، 112-130.
کریمی یارندی، فرشته؛ احمدی، محمود؛ حسینی، سید محمد؛ رضوی، سعید؛ موسوی، مریم (1402). بررسی وضعیت اخلاق حرفه‏ای اساتید دانشگاه علوم پزشکی از دیدگاه دانشجویان. فصلنامه آموزش پزشکی، 14(2)، 112-130.
مبینی، احمد؛ رضوی، سیدحسن و تقوی، محمدرضا (1389). نقش اخلاق حرفه‌ای و ارتباطات اثربخش در دستیابی به بهره‌وری سازمانی پایدار: مطالعه موردی در صنعت برق. نشریه اخلاق در علوم و فناوری، 5(4)، 7-16.
میرزایی اهرنجانی، حسین (1402). تلفیق نظریه‌های اخلاقی غربی و اسلامی در مدیریت سازمانی. پژوهش‌نامه مدیریت اسلامی، 11(2)، 34-55.
نوروزی، حسین؛ محمدی، علی (1402). تأثیر آموزش اخلاق حرفه‏ای بر بهره‌وری کارکنان در صنعت بانکداری. مجله مدیریت توسعه سازمانی، 10(3)، 112-130.
ویسی خانی، سارا؛ حیدری، سعید و مختاریان‌پور، مجید (1403). شناسایی عوامل بازدارنده رفتارهای غیراخلاقی در سازمان (مورد مطالعه: صنعت پتروشیمی). پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 16(4)، 107-138.
 
References
Adeleye, B. N., Olanrewaju, V. O., & Ojo, A. T. (2022). Human capital and labour productivity: Empirical evidence from developing countries. International Journal of Economics, Finance and Management Sciences, 10(4), 173–184. https://doi.org/10.11648/j.ijefm.20221004.13
Agarwal, J. (2021). Corporate social responsibility, professional ethics, and employee commitment: Analyzing the mediating role of motivation. International Journal of Business Ethics, 18(4), 45-67.
Anwar, F. A. (2024). Ethical leadership and employee performance: A systematic literature review. Productivity Journal, 1(7), 1005–1014.
Bogale, A. T. (2023). HR system and work ethics: A systematic review. Cogent Business & Management, 10(1). https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2278848
Bowie, N. E. (2017). Business ethics: A Kantian perspective. Cambridge University Press.
Chen, X. & Watanabe, H. (2024). Digital transformation and professional ethics: New challenges for HR productivity. International Journal of Human Resource Management, 35(2), 234- 251.  
Cialdini, R. B., & Trost, M. R. (1998). Social influence: Social norms, conformity and compliance. In D. T. Gilbert, S. T. Fiske, & G. Lindzey (Eds.), The handbook of social psychology (4th ed., Vol. 2, pp. 151–192). McGraw-Hill.
Elechi-Amadi, K. N., Briggs, O. N., Giami, L. K., George-Opuda, I., Ebifa, J. O. & Adegoke, A. O. (2022). Knowledge and understanding of professional ethics among medical laboratory scientists in Nigeria. Nigeria Biomedical Science Journal, 19(4).
Ferrell, O. C. & Fraedrich, J. (2023). Business ethics: Ethical decision making and cases (12th ed.). Boston: Cengage Learning.
Ferrell, O. C., Fraedrich, J., & Ferrell, L. (2020). Business ethics: Ethical decision making & cases (12th ed.). Cengage Learning.
Faizi, F. (2025). The role of organizational ethics in enhancing productivity. Journal of Social Sciences – Kabul University, 3(2), 69–98. https://doi.org/10.62810/jss.v3i2.255
Greenwood, M. (2013). Ethical analyses of HRM: A review and research agenda. Journal of Business Ethics, 114(2), 355–366. https://doi.org/10.1007/s10551-012-1354-y
Jackson, R., Smith, T. & Wilson, K. (2023). Human capital challenges in public sector organizations. International Journal of Public Administration, 46(8), 589-602.
Kewo, C. L., & Kewo, S. T. (2025). The problems of human resource management in public sector in Mimika Regency, Papua (preprint). ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/325125465_The_Problems_of_Human_Resource_Management_in_Public_Sector_in_Mimika_Regency_Papua
Köroğlu, Ö., Akkoç, İ., Turunç, Ö., Çalışkan, A., Akbaş, M. Ç., Karayalçın, C., Gürsel, G., & Akbaş, H. (2024). The effect of organizational ethical climate on job satisfaction among nurses: The mediating role of trust in colleagues. Sustainability, 16(10), 4179. https://doi.org/10.3390/su16104179hnson, A. & Lee, B. (2023). Ethical decision making in organizations. Routledge.
OECD. (2022). Productivity measurement and analysis: New frontiers. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264307287-en
OECD. (2023). Corporate governance and business ethics: Global standards and local practices. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264307287-en
Poljašević, B. Z., Gričnik, A. M., & Žižek, S. Š. (2024). Human resource management in public administration: The ongoing tension between reform requirements and resistance to change. Behaviors and Governance, 15(3), Article 94. https://www.mdpi.com/2076-3387/15/3/94
Schwartz, M. S. (2023). Business ethics: An ethical decision-making approach (3rd ed.). Hoboken: Wiley Blackwell.
Siddiqui, S. A., et al. (2023). Influencing factors for consumers’ intention to reduce plastic packaging in different groups of fast‑moving consumer goods in Germany. Sustainability, 15(9), Article 7625.
Treviño, L. K., & Nelson, K. A. (2021). Managing business ethics: Straight talk about how to do it right (7th ed.). Wiley.
Valentine, S., Godkin, L., & Lucero, M. (2002). Ethical context, organizational commitment, and person-organization fit. Journal of business ethics41(4), 349-360.
Zaheer, A., McEvily, B. & Perrone, V. (2012). Does trust matter? Exploring the effects of interorganizational and interpersonal trust on performance. Organization Science, 9(2), 141–159.