ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

کژراهه‌های سوءمدیریت منابع انسانی؛ تباه‌خط‌مشی‌ها و کژخط‌مشی‌های تعیین حقوق و دستمزد در هنگامه جنگ

سخن سردبیر

نویسنده
علی اصغر پورعزت
استاد، گروه مدیریت دولتی و خط مشی گذاری، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jhcad.2026.254870
چکیده
در هنگامه جنگ و اضطرار ملی، مفهوم «منابع انسانی» از حد یک مفهوم رایج سازمانی فراتر می‌رود و در قامت نقطه ثقل بقای جامعه و ستون تحکیم سازه‌های تمدنی، رخ‌نمایی می‌کند.
در چنین شرایطی، خط‌مشی‌گذاری برای تعیین حقوق و دستمزد، صرفاً تنظیم ترازنامه مالی یا توزیع اعتبارات اضطراری نیست؛ بلکه آزمونی سرنوشت‌ساز برای محک عقلانیت، پایبندی به عدالت و سنجش میزان درایت کارگزاران و حکمرانان در صیانت از شأن و تاب‌آوری نیروی انسانی است؛ با این ملاحظه که هرگونه لغزش در این عرصه، مرزهای نارضایتی شغلی را درمی‌نوردد و مستقیماً به گسست انگیزه، فرسایش اعتماد عمومی و اختلال در تداوم خدمات حیاتی جامعه می‌انجامد.
سوءمدیریت منابع انسانی در وضعیت جنگی، در دو دامگاه آشکار می‌شود: کژخط‌مشی‌ها و تباه‌خط‌مشی‌ها.
کژخط‌مشی‌ها محصول خطای راهبردی در شناخت و تحدید مسئله‌اند. این انحراف زمانی رخ می‌دهد که خط‌مشی‌گذاران کلان، اولویت‌های حکمرانی را درنیابند، جنگ را صرفاً پدیده‌ای تسلیحاتی و میدانی بپندارند و دلالت مفهوم «نیروی حیاتی جنگ» را فقط به رزمندگان خط آتش محدود سازند. در برابر این تقلیل‌گرایی زیان‌بار، این دیدگاه ژرف مطرح است که جنگ، آزمون پایداری هم‌زمان دو عرصه است: عرصه دفاع در پدافند و آفند نظامی، و عرصه دفاع زیستی و پیوستگی اجتماعی.
بی‌تردید مدافعان وطن در قلب این مقاومت ایستاده‌اند، اما در کنار آنان، کادر درمان و معلمان و خبرنگاران راوی حقائق جنگ، ستون‌پایه‌های تجدید قوای جسمی و روانی و روایتگر داستان زیبای پیوستگی بین‌نسلی در جامعه‌اند.
پزشکان و پرستاران و سایر اعضای کادر درمان، همگام با جنگاوران، در معرض شهادت و آسیب جسمی و روحی‌اند.
معلمان و استادان پژوهشگر، فقط روایتگران کتب درسی نیستند، بلکه نگهبان عقلانیت، پناهگاه اضطراب نسل نو و عامل بازتولید امیدند. غفلت از جایگاه و معیشت آنان به بهانه مقتضیات مالی جنگ، نه یک صرفه‌جویی عقلانی، بلکه عاملی انتروپی‌افزا و تصمیمی کژنمون بوده، معطوف به تباه‌سازی سرمایه‌های انسانی حال و آینده است.