ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

ارزیابی و رشد سرمایه‌های انسانی

واکاوی مؤلفه‌های مهارت افزایی کارکنان آمادی در یک سازمان دفاعی: رویکرد تحلیل مضمون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس دانشکده پرواز، دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری، تهران، ایران
2 استادیار مدیریت، دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری، تهران، ایران
3 مدرس دانشکده پرواز، دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری، تهران، ایران.
4 مدرس دانشکده مدیریت، دانشگاه علوم و فنون هوایی شهیدستاری، تهران، ایران
10.22034/jhcad.2025.243985
چکیده
زمینه و هدف: مهارت‌افزایی کارکنان، فرآیندی راهبردی برای ارتقای توانمندی‌های فردی و سازمانی در پاسخ به نیازهای عملیاتی سازمان محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی مؤلفه‌های مهارت‌افزایی کارکنان آمادی در یک سازمان دفاعی انجام شده است.
روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی انجام شد. داده‌ها از دو منبع مبانی نظری و مصاحبه با ۱۰ نفر از خبرگان علمی و سازمانی حوزه آماد و آموزش گردآوری گردید. نمونه‌گیری به صورت هدفمند قضاوتی انجام شد. روایی و پایایی با بهره‌گیری از معیارهای لینکلن و گوبا تأمین و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام گرفت.
یافته‌ها: الگوی مفهومی استخراج‌شده شامل ۵ عامل اصلی و ۲۸ مؤلفه است: (۱) عوامل مؤثر و تسهیل‌کننده (شامل نظام برنامه‌ریزی آموزشی، توانمندسازی روان‌شناختی و انگیزش درونی، فرهنگ و رهبری سازمانی، پویایی محیط کار)؛ (۲) شایستگی‌های فردی و حرفه‌ای (شامل مهارت‌های فنی، فردی و شناختی، ارتباطی و اجتماعی، مدیریتی و رهبری، فناورانه و پژوهشی، اخلاقی و ارزشی)؛ (۳) راهبردهای یادگیری و توسعه (شامل یادگیری مبتنی بر تجربه و عمل، همیارانه و غیررسمی، فناورانه و ترکیبی، فردمحور، رسمی، سازمانی و برون‌سازمانی)؛ (۴) موانع فرهنگی و ساختاری (ضعف در طراحی و اجرای آموزش، کمبود منابع، موانع فرهنگی و مدیریتی، شکاف در نظام جبران خدمت، فقدان حمایت روانی و سازمانی)؛ و (۵) دستاوردهای مهارت‌افزایی (ارتقای عملکرد فردی و شغلی، بهبود بهره‌وری و چابکی سازمانی، افزایش انگیزش و تعلق سازمانی، توسعه سرمایه انسانی و رقابت‌پذیری).
نتیجه‌گیری: الگوی ارائه‌شده چارچوبی جامع، بومی و کاربردی برای مهارت‌افزایی در سازمان‌ دفاعی مورد مطالعه است که با تأکید بر نگاه سیستمی و تعامل میان ابعاد پنج‌گانه، می‌تواند مبنای طراحی نظام‌های آموزش و توسعه، ارزیابی و به‌روزرسانی مهارت‌های کارکنان آمادی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

منابع
اسد، حمیدرضا؛ محمودی، امیرحسین؛ شیرزاد کبریاء، بهارک و حمیدی‌فر، فاطمه (1400). طراحی الگوی توسعۀ مهارت‌های مدیریتی مدیران با روش نظریۀ داده‌بنیاد (مطالعۀ موردی: اعضای هیئت‌علمی دانشگاه جامع علمی ‌ـ کاربردی شهرداری تهران). مدیریت فرهنگ سازمانی، 19(4)، 788-765.
اسدی نودولقی، محمدرضا و خلیق، غلامرضا (1395). بررسی کاربرد واقعیت افزوده در ارتقای کیفی مهارت‌آموزی. همایش مهارت‌آموزی و اشتغال. https://sid.ir/paper/834424/fa
الوانی، سید مهدی؛ حمیدی‌زاده، علی و بوستانی‌راد، مینا (1401). نیازسنجی برنامه‌‏های یادگیری و مهارت‌افزایی‌‏های نرم منابع انسانی در سازمان‌‏های دولتی. آموزش و توسعۀ منابع انسانی، 9(32)، 204- 231.  
خسروی، رحمت‌اله (1400). کاوشی بر تأثیر برنامه مهارت‌آموزی دانشگاه فرهنگیان در بهسازی حرفه‌‌ای مهارت‌‌آموزان مادۀ 28. مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، 12(23)، 69-101.  
خسروی، مهوش؛ شمس مورکانی، غلامرضا؛ خراسانی، اباصلت و خیاطیان، محمد صادق (1404). طراحی الگوی توسعۀ مدیریت منابع انسانی پارک‌‌‏های علم وفناوری دانشگاه‌‌‏های شهر تهران. مطالعات منابع انسانی، 15(4)، 60-83.
رحیمی، مهدیه؛ حکیم‌‌زاده، رضوان و جوادی‌‌پور، محمد (1403). میزان دستیابی به مهارت‌‏های نرم از طریق برنامه درسی دانشگاه فرهنگیان: مطالعه موردی: دانشگاه فرهنگیان ـ پردیس شهید هاشمی نژاد مشهد. فصلنامه مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 13(41)، 187- 214.
شیخی، ابراهیم؛ پیوسته، علی اکبر و بهلولی، نادر (1404). شناسایی راهبردهای بازآفرینی منابع انسانی در سازمان‌‌‏های امدادی. مطالعات منابع انسانی، 15(4)، 118- 137. doi: 10.22034/jhrs.2026.563243.2524
شیرازی، اسکندر (1402). شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقای کیفیت مهارت‌آموزی در مراکز فنی حرفه‌ای، فصلنامه مهارت‌‏آموزی، 11(43)، 105- 126.
غلامی، علی‌نقی؛ خطیبی، امین و حیدری‌نژاد، صدیقه (1403). مدل تعاملی راهبردهای توسعۀ منابع انسانی در وزارت ورزش و جوانان، کارافن، 21 (2)، 665- 683.
غیاثی، عبدالرحیم؛ علم بیگی، امیر؛ رضوانفر، احمد؛ حسینی، سید محمود و پیش‌بین، سید احمدرضا (1401). تبیین روابط ساختاری بین مؤلفه‌های مهارت‌های نرم بایسته در دانشجویان کشاورزی: کاربردی از تحلیل دیمتل فازی. نشریه پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 14(60)، 33- 47.
کاوند، ندا و محمدی مقدم، یوسف (1404). تحلیل یادگیری‌‌زدایی مدیران در مهارت‌‏افزایی در عصر تحول دیجیتال. مطالعات مدیریت کسب‌وکار هوشمند، 14(52)، 47- 86.
کرمی‌نژاد، ندا؛ قاسمی‌زاد، علیرضا و معتمد، حمیدرضا (1399). ارائه الگوی توسعه حرفه‌‌ای اعضای هیئت‌علمی مبتنی بر مؤلفه‌‏های مهارت‌‏های نرم. توسعه حرفه‌‌ای معلم، 5(2)، 1-23.
محمدی، پروانه؛ اردلان، محمدرضا؛ احمدی، محسن و عزیزی، احمد (1401). بررسی تأثیر رهبری اصیل بر مهارت‌افزایی با تأکید بر نقش میانجی خودکارآمدی حرفه‌ای معلمان. رهبری آموزشی کاربردی، 3(3)، 69- 82.
مرادی، ایرج (1399). بررسی میزان تأثیر انگیزه یادگیری بر توسعه حرفه‌‌ای و مهارت‌‏های ارتباطی دبیران ورزش شهرستان نقده، نشریه مطالعات کاربردی در علوم مدیریت و توسعه، 5(7)، 59- 70.  
مقیمی، سید محمد (1402). مبانی سازمان و مدیریت، انتشارات راه دان.
مهدی، رضا (1394). جایگاه مهارت‌‏آموزی در دانشگاه‏‌های نسل سوم. مهارت‌‏آموزی، 4(14)، 103- 117.
وفایی یگانه، محمد و درینی، ولی محمد (1403). ارائه مدل مهارت‌‌‏افزایی‌های مدیران آموزشی در عصر انقلاب چهارم صنعتی. پژوهش در نظام‌‏های آموزشی، 18(66)، 39- 55.
 
References
Anderson, R. (2007). Thematic Content Analysis (TCA): Descriptive Presentation of qualitative data, 3, 1-4.
Asiedu, E. & Tenakwah, E. S. (2025). Future-proofing your workforce: upskilling and reskilling as HR’s top priorities. Strategic HR Review, 24(4), 169-173.
Aziz, S. (2025). Soft skills development methods in higher education: a systematic literature review. Higher Education, Skills and Work-based Learning15(4), 868-883.
Banerjee, P., Gupta, R. & Bates, R. (2016). Influence of Organizational Learning Culture on Knowledge Worker’s Motivation to Transfer Training: Testing Moderating Effects of Learning Transfer Climate. Current Psychology, 36(3), 606- 617.
Bilderback, S. & Miller, G.J. (2023). Importance of employee development programs in business. Journal of Management Development, 42(4), 327-336.
Chuang, S., Shahhosseini, M., Javaid, M. & Wang, G. G. (2024). Machine learning and AI technology-induced skill gaps and opportunities for continuous development of middle-skilled employees. Journal of Work-Applied Management, 18(1), 95-109.
Detsimas, N., Coffey, V., Sadiqi, Z. & Li, M. (2016). Workplace training and generic and technical skill development in the Australian construction industry. Journal of management development, 35(4), 486-504.
 Devi, K., Indoria, D. (2023). Significance of employee training and development programs for skill enhancement, career growth, and employee retention. Asian Journal of Management and Commerce4(2), 212-221.
Ebekozien, A., Aigbavboa, C. O., Samsurijan, M. S., Thwala, W. D. & Ahmed, M. A. H. (2024). The role of apprenticeship in skills development of construction artisans to achieving Sustainable Development Goal 8: stakeholders’ unexplored approach. Engineering, Construction and Architectural Management, 31(13), 411-429.
European Skills, Competences, Qualifications and Occupations (ESCO). (2024). Skill. European. Commission.
Frontiers in Psychology. (2024). A theory of the skillperformance relationship. Frontiers in Psychology, 15, Article 1296014. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1296014
Hasan, M., Haque, M. A., Nishat, S. S. & Hossain, M. M. (2024). Upskilling and reskilling in a rapidly changing job market: Strategies for organizations to maintain workforce agility and adaptability. European Journal of Business and Management Research, 9(6), 118-126.
Ironsi, C. S. & Ironsi, S. S. (2025). Efficacy of micro-credential learning environments for developing students’ 21st century skills: Toward achieving sustainable development goals. International Journal of Educational Management, 40(1-2), 176-193.
Johnson, B. (2021). Soft skills-essential for success. BMH Medical Journal, 8(3), 99-102.
Karim, R. A. (2019). Impact of different training and development programs on employee performance in Bangladesh perspective. International Journal of Entrepreneurial Research, 2(1), 8–14.
Kuregyan, A. L. & Khusainova, M. A. (2022). Soft skills as key competences for successful employability of graduate students. Vestnik of Samara State Technical University Psychological and Pedagogical Sciences, 19(4), 113-120.
Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Beverly Hills, CA: Sage Publications, Inc.
Merriam-Webster. (2023). Definition of skill. In MerriamWebster.com dictionary.
Miglani, M. & Khandelwal, K. (2025). The future of workforce development: Leveraging AI-enabled skills inference for employee preparedness. Development and Learning in Organizations: An International Journal. https://doi.org/10.1108/DLO-02-2025-0049
Noe, R. A. (2020). Employee training and development (8th ed.). McGraw-Hill Education.
Northouse, P. G. (2021). Leadership: Theory and practice (9th ed.). Sage Publications.
Pillans, G. (2024). Reskilling and rethinking work: how to build a future-fit workforce. Strategic HR Review, 23(4), 158-163.
Robbins, S. P. & Judge, A. T. A. (2019). Organizational Behavior (18th ed.). New York City, NY.
Saniuk, S., Caganova, D. & Saniuk, A. (2023). Knowledge and skills of industrial employees and managerial staff for the industry 4.0 implementation. Mobile Networks and Applications, 28(1), 220-230.
Smith, J. (2019). Professional development and skill enhancement. Routledge.
Sony, M. & Mekoth, N. (2022). Employee adaptability skills for Industry 4.0 success: a road map. Production & Manufacturing Research, 10(1), 24–41. https://doi.org/10.1080/21693277.2022.2035281
Soto, C. J., Napolitano, C. M., Sewell, M. N., Yoon, H. J., Murano, D., Casillas, A., & Roberts, B. W. (2023). What I do and what I can do: Testing the convergence and incremental validity of social, emotional, and behavioral skills vs. traits for predicting academic success. Journal of Research in Personality, 104, 104382. https://doi.org/10.1037/pspp0000458
Stavrou, E. & Piki, A. (2024). Cultivating self-efficacy to empower professionals’ re-up skilling in cybersecurity. Information & Computer Security, 32(4), 523-541.
Urkia-Basterra, I., Imaz Agirre, A. & Alvarez-Huerta, P. (2025). Soft skills development in work-based learning: a systematic literature review. Higher Education, Skills and Work-Based Learning, 15(4), 740-757.
Wang, H. K., Tseng, J. F., Yen, Y. F. & Huang, I. C. (2011). University staff performance evaluation systems, organizational learning, and organizational identification in Taiwan. Social Behavior and Personality: an international journal, 93 (6), 69-86.
Yukl, G. A. (2013). Leadership in organizations. Essex: Pearson.‏