زمینه و هدف: در سازمان‌های سلسله‌مراتبی، انگیزه خودافزایی به‌عنوان سازوکاری برای حفظ تصویر ذهنی فرد، بر رفتار سازمانی تأثیرگذار است. هدف این پژوهش، شناسایی پیشایندها و پسایندهای خودافزایی کارکنان با استفاده از روش نقشه شناختی فازی (FCM) است.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی)، توصیفی-اکتشافی و فلسفه قیاسی-استقرایی انجام شد. جامعه پژوهش شامل ۲۰ خبره (مدیران ارشد سازمان تأمین اجتماعی و اساتید دانشگاه لرستان) بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل مصاحبه نیمه‌ساختاریافته (تحلیل با MAXQDA) و پرسشنامه مقایسات زوجی (تحلیل با FCM) بود. روایی و پایایی ابزارها در هر دو مرحله تأیید شد.

یافته‌ها: پیشایندهای شناسایی‌شده شامل طرد محیطی، ادراک منفی از خود، مقایسه اجتماعی، فضای سیاسی، عزت‌نفس پایین و نیاز به پذیرش است. پسایندهای خودافزایی نیز شامل رفتارهای نمایشی، وابستگی به تأیید بیرونی، کاهش اصالت رفتاری، فرسودگی هیجانی، تشدید فضای رقابتی و ریسک اخلاقی در تصمیم‌گیری می‌باشد.

نتیجه‌گیری: خودافزایی در سازمان‌های رسمی می‌تواند از طریق عوامل محیطی و روانی فعال شده و به رفتارهای ناسازگارانه و کاهش سلامت منابع انسانی منجر شود. مدیریت این سازوکار برای ارتقای کیفیت تعاملات سازمانی ضروری است.