گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/jhcad.2026.596870.1113
چکیده
چکیده زمینه و هدف: اعتبار تصمیم‌های کانون‌های ارزیابی و توسعه تا حد زیادی به شایستگی ارزیابانی وابسته است که رفتارها را مشاهده، ثبت، تفسیر و به قضاوت تبدیل می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مدلی از شایستگی‌های حرفه‌ای ارزیابان این کانون‌ها انجام شد. روش‌شناسی: پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد کیفی بود و با روش فراترکیب اجرا شد. منابع فارسی و انگلیسی نمایه‌شده طی 12 سال اخیر( تا مرداد ۱۴۰۵) در پایگاه‌های علمی معتبر جست‌وجو شدند و پس از غربالگری، 31 مطالعۀ کیفی یا آمیخته دارای یافته‌های کیفی وارد تحلیل شدند. داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون سه‌مرحله‌ای کینگ و هاروکس، شامل کدگذاری توصیفی، کدگذاری تفسیری و تشکیل مضامین اصلی ، تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌ها به شناسایی هشت بُعد تثبیت‌شده شامل دانش و سواد ارزیابی، داده‌محوری، قضاوت حرفه‌ای مبتنی بر شواهد، مهارت تعامل و اجماع‌سازی، بازخورددهی و کوچینگ، عینیت‌گرایی و پاسخ‌گویی، خودآگاهی و بازاندیشی حرفه‌ای، و سواد دیجیتال و نظارت فناورانه انجامید. هفت مضمون نخست به‌عنوان ابعاد تثبیت‌شده و سواد دیجیتال و نظارت فناورانه به‌عنوان بُعدی نوظهور شناسایی شد. در میان مؤلفه‌ها، تسلط بر مدل شایستگی و معیارهای ارزیابی، شناخت شغل و زمینه اجرای تمرین‌ها، و توانایی استدلال و توجیه قضاوت بر اساس شواهد، برجستگی بیشتری داشتند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد شایستگی ارزیاب سازه‌ای چندبعدی، پویا و زمینه‌مند است. مدل پیشنهادی می‌تواند مبنای انتخاب، آموزش، گواهی صلاحیت، سطح‌بندی و ارزیابی مستمر ارزیابان قرار گیرد و به افزایش اعتبار، عدالت و پاسخ‌گویی تصمیم‌های کانون کمک کند.
