زمینه و هدف: سازمان‌ها برای ممانعت از شکل‌گیری پارانوئید باید عوامل سازمانی شکل‌گیری آن را شناخته و از ایجاد آن جلوگیری نمایند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و مدل‌سازی عوامل سازنده پارانوئید سازمانی در مدیران شرکت‌های دولتی صورت گرفته است.
روش: شناسایی پیشران‌های مؤثر بر پارانویای سازمانی از طریق انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه‌های مدیریت و روان‌شناسی صورت پذیرفت. داده‌های حاصل از 17 مصاحبه، با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و بر مبنای اصل اشباع نظری مورد بررسی و کدگذاری قرار گرفت. به‌منظور اطمینان از اعتبار و اعتمادپذیری یافته‌های کیفی، روایی با بهره‌گیری از شاخص روایی محتوایی نسبی و پایایی با استفاده از ضریب کاپای کوهن تأیید شد.
یافته‌ها: کدگذاری داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها با استفاده از نرم‌افزار اطلس‌تی، به شناسایی 11 پیشران مؤثر در شکل‌گیری پارانویای سازمانی انجامید. به‌منظور سطح‌بندی پیشران‌های شناسایی‌شده، از نظرات 32 نفر از مدیران ارشد شرکت‌های دولتی تابعه وزارت صمت با استفاده از پرسش‌نامه و روش نمونه‌گیری هدفمند بهره گرفته شد. روایی و پایایی پرسش‌نامه به‌ترتیب از طریق روایی محتوا و روش آزمون–پس‌آزمون مورد تأیید قرار گرفت. در نهایت، پیشران‌های شناسایی‌شده با استفاده از روش مدل‌سازی ساختاری–تفسیری در پنج سطح طبقه‌بندی شدند.
نتیجه‌گیری: ضعف فرهنگی و فقدان عدالت سازمانی و ارتباطات ناکارآمد اثرگذارترین و فقدان اعتماد و عدم استقلال شغلی اثرپذیرترین عوامل بودند. مدیران و تصمیم‌گیرندگان سازمانی می‌توانند با شناسایی و سطح‌بندی عوامل سازنده پارانوئید سازمانی، مهم‌ترین و اثرگذارترین عوامل را شناسایی نمایند و با پیاده‌سازی استراتژی‌هایی سعی در کاهش عوامل سازنده نمایند و بتوانند اعتماد را در سازمان ارتقا بخشند.